Hoogbegaafdheid

Wat is hoogbegaafdheid?

Een model van hoogbegaafdheid dat een mooi compleet beeld geeft van wat hoogbegaafdheid inhoudt, is het model van Prof. Dr. Tessa Kieboom. Kieboom leidt oa. Exentra, het expertisecentrum Hoogbegaafdheid in Antwerpen.
Naast de kenmerken in het Cognitieve luik, zijn er ook de “zijnskenmerken” in het Zijnsluik. Het Zijnsluik geeft heel duidelijk aan hoe hoogbegaafde kinderen in elkaar zitten. Natuurlijk komen deze kenmerken ook bij niet-hoogbegaafde kinderen voor, maar de manier waarop je er als opvoeder mee om moet gaan is echt anders.

In 2007 zijn twintig experts op het gebied van hoogbegaafdheid tot een gezamenlijke positieve omschrijving van hoogbegaafdheid gekomen, nl. het Delphi-model hoogbegaafdheid.

delpi model

Het model kan als volgt worden samengevat: Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens, intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren.

Hoogbegaafdheid en hoogsensitiviteit

De hoge sensitiviteit waarvan gesproken wordt in dit model, maar ook terug te zien is in het model van Kieboom wordt op een andere wijze ook genoemd in de Positieve Desintegratie Theorie van Dabrowski (1966).  Dabrowski was een Poolse psycholoog en psychiater. Zijn theorie gaat uit van een persoonlijkheidsontwikkeling opgebouwd in niveaus. Ontwikkeling wordt gedreven door een aangeboren ontwikkelingsinstinct. In hoeverre je je kunt ontwikkelen is afhankelijk van verschillende factoren. Dabrowski baseert hoogbegaafdheid niet op IQ, maar maakt ontwikkelingspotentieel zichtbaar in 5 gebieden van gevoeligheden: Fysieke gevoeligheid, Zintuiglijke gevoeligheid, Beeldende gevoeligheid, Intellectuele gevoeligheid en Emotionele gevoeligheid. Dabrowski trekt de conclusie dat alle hoogbegaafden (hoog)gevoelig zijn. Dit betekent echter niet alle mensen die (hoog)gevoelig zijn ook hoogbegaafd zijn.

Hoogbegaafd ben je vanaf je geboorte

Er is een grote erfelijke component mee gemoeid als je hoogbegaafd bent. Dat houdt in de praktijk in dat veel hoogbegaafde kinderen ook hoogbegaafde ouders en/of broertjes en zusjes hebben. Het is echter niet altijd zo. Hoogbegaafde kinderen zijn al vanaf hun geboorte anders in hun reacties en ontwikkeling. Rondom het derde levensjaar is het al goed mogelijk om door een gespecialiseerde psycholoog/orthopedagoog een ontwikkelingsvoorsprong te laten vast stellen via een onderzoek. Rondom het zevende levensjaar kan het IQ worden vastgesteld, hoewel deze op dat moment nog wel in ontwikkeling is. Het IQ is een gangbare maat om de intelligentie te meten en geeft aan hoe het kind scoort op een intelligentietest, vergeleken met het deel van de bevolking van dezelfde leeftijd. Het is echter geen “hard bewijs” voor de aanwezigheid (of afwezigheid) van hoogbegaafdheid.

Anders dan andere kinderen?

De ontwikkeling van het hoogbegaafde kind verloopt anders dan bij andere kinderen. Hoogbegaafde kinderen ervaren vaak al vroeg dat ze anders zijn dan leeftijdsgenootjes. Ze kunnen zich niet herkennen in andere kinderen. Dit kan belemmerend werken bij de ontwikkeling van een positief zelfbeeld.

Enkele kenmerken van hoogbegaafde kinderen:

  • Grote woordenschat en opvallend taalgebruik hebben
  • Leergierig zijn
  • Perfectionistisch en/of faalangstig zijn
  • Geheugen als een olifant hebben
  • Verbanden en linken leggen
  • Verantwoordelijkheidsgevoel op hoog niveau hebben
  • Origineel en creatief zijn
  • Veel (levens) vragen stellen
  • Groot rechtvaardigheidsgevoel hebben
  • Veel aandacht vragen

Uiteraard hoeven niet alle kenmerken voor te komen bij hoogbegaafde kinderen. Vaak echter wel het grootste deel van bovenstaande lijst.

Hoogbegaafdheid in het reguliere onderwijs

Het reguliere onderwijs is vaak nog niet afgestemd op het leren en zijn van hoogbegaafde kinderen. Veel scholen erkennen dit wel als probleem, maar hebben helaas niet de middelen en de specifieke kennis om het probleem aan te pakken.

Zowel kinderen als volwassenen worden belemmerd in hun ontwikkeling als er remmende factoren zijn. Hierdoor kunnen psychische en/of lichamelijke klachten ontstaan. Voor ouders is het meestal niet belangrijk dat hun kind met uitzonderlijk prestaties opvalt. Voor de kinderen zelf kan het erg verwarrend zijn dat je weet wat je kan en wie je bent, maar het niet op school kunt laten zien. Door een goede begeleiding leren kinderen hoogbegaafdheid en de daaraan gekoppelde sensitiviteit integreren in hun leven.

Hoogbegaafd, sensitief én gelukkig

Het gaat er uiteindelijk om dat het kind zich zo door het leven kan bewegen dat het een gelukkig hoogbegaafd en sensitief kind is. Mijn doel is om een kind in zijn kracht te zetten, zodat het kind weer dingen doet die bij hem passen en waar het kind zich goed bij voelt. Zo kan het kind hoogbegaafdheid als iets positiefs gebruiken.